ЦУАНОНТÆ

Тедо æмæ Симон цæрынц фæрсæй-фæрстæм. Симон йæхицæн бандон скодта йæ хæдзары дуармæ фæйнæджы гæбазæй. Тедо та сарæзта йæ хæдзары дуармæ бадæн дуртæй.

Райсомæй изæрмæ, кæд иууыл æвзæр бон нæ вæййы, уæд дыууæ зæронды бадынц иумæ куы Симоны дуармæ, куы та Тедойы дуармæ. Кæд Симон рацæуы уынгмæ раздæр, уæд æм сындæггай йæхи баласы Тедо æмæ йæ фарсмæ йæхи истæй æнцой æруадзы. Кæд та Тедо рацæуы йæ бынатмæ раздæр, уæд æм сындæггай йæхи баласы Симон æмæ уый дæр иу дуры æнцой бакъул кæны.

Симоныл цæуы æстай дыууæ азы. Тедойыл та нæуæдз фондз, фæлæ сæ ничи зоны йæ азтæ бæлвырдæй, — иу фылдæр зæгъы, иннæ та къаддæр. Симон цæуы иу лæдзæджы æнцой. Тедо та æнæ дыууæ лæдзæджы цæуын нæ фæразы.

Дыууæ зæронды дæр тынг уарзынц сæ лæппуйы бонтæ мысын, — алчидæр сæ йæхицæй æппæлы.

Симон зæгъы:

— Æз хъочах ( Сахъ) уыдтæн мæ лæппуйы бонты… Кæм нæ балæууыдаин! Уыдтæн Лечъы бæстæйы, уыдтæн Сомихы бæстæйы, Кæсæджы бæстæйы дæр балæууыдтæн.

— Кæмæн дзурыс уый, Симон, кæмæн? — мæстыхуызæй зæгъы Тедо. — Æз кæм нæ уыдтæн, ахæм бæстæ куынæуал баззади… Æз уыдтæн Дзæуджыхъæуы, уыдтæн Бакуйы, уыдтæн Кæсæджы бæстæйы дæр, суанг Мæскуымæ дæр ма ахæццæ дæн. Æз хъочах уыдтæн, хъочах, Симон, уый зон!

— О, Тедо, цы ныхæстæ ракодтай, уыдон ацу æмæ сæ дæ фыртты сывæллæттæн радзур! Æз дæ куы зонын æмæ Арвы комыл иу хатт дæр куынæ ацыдтæ.

Уæд Тедо дæр йæ бадт фендæрхуызон кæны æмæ зæгъы:

— Цы дын зæгъын, Симон, уый зоныс? — Дæлæ æнгуз бæласы бын сывæллæттæ хъазынц, фæдзур сæм, дæ хорзæхæй, ардæм æмæ дæ ныхæстæ уыдонæн радзур. Ды кæд искуы Арвы комыл ацыдтæ, уый уыдаид, уæд дзы сывæллæттæ дæр æдасæй цæуын куы байдыдтой… Æз та дзы къаддæр фондз хатты ацыдтæн уыцы рæстæджы, цъиу дæр дзы атæхын куы нæ уæндыди.

Хъочахдзинады кой куы æрцæуы дыууæ зæрондмæ, уæд сæ фæхыл кæнынмæ бирæ нал фæхъæуы, фæлæ æххæст никуы фæхыл сты, — æнæ кæрæдзи цæрын дæр нæ базониккой.

Æрцæуы дыууæ зæрондмæ паддзæхты кой дæр.

Симон зæгъы:

— Паддзæхтæ сты æртæ.

Тедо ууыл разы нæ кæны æмæ зæгъы:

— Нæ, æгас дунейы паддзæхтæ ис фондз.

Фæлæ бафидауынц дыууæ зæронды ууыл, паддзæхтæй æппæтæй Уæрæсейы паддзах тыхджындæр кæй у.

Ракæнынц зæрæдтæ сæ æлдар Гарсеваны кой дæр.

Тедо уый тыххæй иу хабар зоны æмæ йæ арæх ракой кæны:

— Иу хатт Гарсеван уыди Уæрæсейы æмæ фысыммæ уыди паддзахмæ. — Нæ, Тедо, уый Гарсеван нæ уыди, фæлæ йæ фыд Росеб уыди, — зæгъы Симон…

Тедо хъæбæр лæууы йæ ныхасыл:

— Цæмæн зæгъыс уый, Симон? Æз ацы хъуыддаг мæ дыууæ къухы хуызæн куы зонын!

Байхъус мæм… паддзахæн чидæр ралæвар кодта рæсугъд къæлæсы уæрдон æртæ

рæсугъд сау бæхимæ. Паддзах афæнд кодта уæрдоны сбадын, фæлæ йын Гарсеван

загъта: «Ма дзы сбад, паддзах, авзарын уал æй хъæуы!» Паддзах бакасти

Гарсеваны коммæ æмæ не сбадти уæрдоны, фæлæ дзы лæваргæнæгæн йæхи сбадын кодта, загъта йын: ды уал дзы сбад, æз та уал æм