«ФЫДÆБОНЫ ЧЫЗГ»

Колхозонтæ сæ сихор ахицæн кодтой.

Хæрæндонæй рацæуынц æртæйæ. Сæ иумæ — чиныг, йæ сыфтæ йын рафæлдах-бафæлдах кæны.

— Цы уын дзы бакæсон?

— Диссагдæр чи у, ахæм исты.

— Зæрдæйыл чи æмбæла, ахæм.

— Ис ахæм.. . Æрбадæм уæртæ уым бæласы бын бандоныл.

Æрбынат кодтой.

Рацæуынц дыууæйæ. Иуæн йæ къухты шашкæты фæйнæг, иннæйы къухты та шашкæты лагъз.

— Амбулдзынæн дæ абон.

— Фыццаг хæттыты хуызæн та æмбылды фæуыдзынæ.

Рацæуынц иннæ колхозонтæ дæр — нæлгоймæгтæ, сылгоймæгтæ, зæрæдтæ, фæсивæд. Зæрæдтæ æрбынат кодтой къулы рæбын, хурмæ (уалдзæг у, уазал у нырма) ныхас кæнынц, дзурынц алы хабæрттæ. Фæсивæд къордгæйттæ кæнынц, дзурынц, чи кæй бауарзта, чи кæй нал уарзы, чи кæй куры.

Мæнæ рацыди иу чызг фæндыримæ æмæ æрцагъта тымбыл кафты цагъд. Фæсивæд базмæлыдысты, байстой сæхи станы цур фæзмæ, æрлæууыдысты зиллакк, лæппутæ иуырдыгæй, чызджытæ — иннæрдыгæй.

Чидæр фæзынди хæдвæндæй:

— Æз дæн абон амонæг. Хъусут мæнмæ!.. Зиллакк ауæрæхдæр кæнут!.. Чызджытæ, чи уæ ракафдзæн раздæр?

Рацыди иу чызг, аленк кодта йæ къæхты фындзтыл. Йæ фæстæ йæхи ауагъта иу лæппу, хъæртæгæнгæ:

— Урц… урц!.. Æс… æс!..

Рацыди æндæр чызг.

Айхъуысти кæйдæр хæлæггæнæг хъæлæс:

— Стахановты раздзог! Кафты дæр йæхи разæй кæны!

Амонæг дзуры:

— Темболат, кæм дæ?

Амонæг зыдта, Темболат Динæйы кæй уарзы, уый.

Темболат ракъахдзæф кодта, фæлæ ам æрцыд æнæнхъæл цыдæр — иу чидæр фæраздæр ис æмæ уæртæ зилдух кæны Динæимæ.

— Æгъдау халыс, Тузар! — сдзырдта йæм амонæг, фæлæ йæ уый хъуыды дæр не ‘ркодта.

Роликтыл тулæгау ауагъта йæхи Динæ, рæсугъд азылдтытæ кæны ивæнты йæ къухтæ, цæстытæй хъазы, мидбылты худт æрвиты Тузарæн. Уый уынгæйæ Темболат та мæстæй судзы. Фæлæ мæнæ Динæ фæсындæгдæр кодта йæ кафт æмæ иуварсмæ фæласы йæхи.

Уый æмбарынгæнæн у кавалерæн, ома кафт фæци. Тузар йæ бынат бацахста лæппуты ‘хсæн, фæлæ Динæ зиллаччы астæуæй нæ ацыди. Фæндырдзæгъдæг бамбæрста Динæйы фæнд æмæ та базмæлын кодта йæ фæндыр.

Мæнæ та фæленк кæны Динæ, ныр йемæ зилæнтæ кæны Темболат, къухтæ фæйнæрдæм айсгæйæ, къæхтæй здухæнтæ кæны æмæ та фæхъæр кæны: — Урц… Урц!.. Æс… æс!..

Чызг цæстытæй хъазы, мидбылты худы Темболатмæ, ныфсытæ йын дæтты.

Фæсивæд сæхимидæг хъус-хъусæй:

— Фыдæбоны чызг у ацы Динæ!

— Сайæгой у!

— Хъаруджын чызг у!

Уый фæстæ кафынц æндæртæ. Фæсивæды фæндыди «симд» акафын, фæлæ уымæн рæстæг нæй, — мæнæ улæфты рæстæг фæци, æмæ та куыстмæ бавналын хъæуы.

х х х

Динæ асæй у рæстæмбис, мыдхуыз цæстытимæ, æлвыд къæбæлдзыг сæры хъуынтимæ. Уыди йын даргъ дзыккутæ — фадхъулты онг, фæлæ сæ фарон алвыдта. Бирæ аххытæ æмæ оххытæ фæкодтой бинонтæ, фыццаг хатт чызджы æлвыдæй куы федтой, уæд. Йæ мад æм æгас мæйы дæргъы дзыхæй дзургæ дæр нал скодта, суанг ма йæ хæдзарæй асурыны фæнд дæр кодта, фæлæ йын фæсÑ